“Het is niet de kiem die telt, maar de bodem waarop ze valt”, wist Louis Pasteur ons op het einde van zijn leven te vertellen. Waarmee hij bedoelde dat we, als we maatregelen nemen om over een sterke immuniteit te beschikken, meestal infecties door bacteriën, virussen en schimmels kunnen voorkomen. En dan moeten we ook geen chemische middelen inzetten om deze infectieverwekkers te lijf te gaan. Wat zijn de voornaamste natuurlijke middelen die we naast een gezonde voedingswijze en voldoende lichaamsbeweging kunnen inzetten om de afweer preventief te verhogen of, als toch een infectie toeslaat, ons weer sneller beter maken?

Werk aan je weerstand

Spirulina en chlorella

Naast een celbeschermende, vitaliserende en reinigende werking heeft de uiterst voedzame alg spirulina (Arthrospira platensis) ook een significante weerstandsverhogende werking. Dit is zowel bevestigd in klinische studies bij mensen als in dierenstudies en op celculturen. Geen wonder, want naast een hoog gehalte aan voor het immuunsysteem belangrijke voedingsstoffen zoals vitamine A, vitamine B12 en ijzer, bevat spirulina met onder meer fycocyanine, immulina, calcium spirulan en sulfolipiden diverse specifieke componenten die de immuniteit versterken. Zorg wel voor de inname van ongeveer 3 à 5 gram per dag. Vergelijkbaar met spirulina qua samenstelling en werkzaamheid , is de alg chlorella (Chlorella vulgaris/pyrenodiosa). Op voorwaarde dat het gaat om een kwaliteitsproduct met gebroken celwanden, is chlorella niet alleen een sterk reinigende plant, maar ook een uitstekende weerstandsverhoger.

Medicinale paddenstoelen

Wellicht zijn de medicinale paddenstoelen zoals shii-take (Lentinula edodes), maitake (Grifola frondosa), en reishi (Ganoderma lucidum) de sterkste weerstandsverhogende planten uit de natuur. Met de zogenaamde “bèta 1,3/1,6-glucanen” bevatten zij bijzondere, vertakte en voor de mens onverteerbare koolhydraten. In de Peyerse platen of het lymfeweefsel van de darm worden deze béta 1,3/1,6-glucanen opgenomen door macrofagen, welbepaalde witte bloedcellen. Daarin worden deze koolhydraten verteerd tot kleinere componenten en de aldus verkregen signaalstoffen stimuleren vervolgens de immuunwerking van alle andere afweercellen in het hele lichaam. In diverse klinische studies is aangetoond dat de medicinale paddenstoelen dankzij hun bèta 1,3/1,6-glucanen naast luchtwegeninfecties ook de weerstand verhogen tegen ernstige infecties zoals hepatitis en hospitaalinfecties en zelfs hun nut hebben bij kanker. In het geval van shiitake kan een fermentatieproces nog voor een sterkere werking zorgen: omdat dan de bèta 1,3/1,6-glucanen daardoor omgezet worden in kleinere en beter opneembare alfaglucanen. Eventueel kan ook Biergistextract (Saccharomyces cerevisiae) als bron van bèta 1,3/1,6-glucanen inegzet worden.

Katsklauw (Uncaria tomentosa)

Op voorwaarde dat we gebruik maken van de echte, soortzuivere Uncaria tomentosa (bevestigd door fytochemische identificatie) en niet van de veel mindere werkzame Uncaria giuanensis, kan de Amazoneplant katsklauw onze weerstand een sterke boost bezorgen. Vooral dankzij haar pentayclische oxindole alkaloïden of POA’s zorgt ze zowel voor een toename van aantal als levensduur van T-lymfocyten en B-lymfocyten die uit “rustende lymfocyten” respectievelijk worden geactiveerd tot “cytotoxische lymfocyten” (witte bloedcellen die vreemde indringers aanvallen) en tot plasmacellen (witte bloedcellen die gericht antilichamen produceren). Katsklauw verhoogt ook het fagocyterend of “celopetende” vermogen van de macrofagen, waardoor deze beter vreemde en gedode indringers kunnen opruimen. Ten slotte ontplooit katsklauw ook een antivirale werking door de replicatie van sommige DNA-virussen te verhinderen.

Rode zonnehoed of Echinacea (Echinacea purpurea)

Deze plant, afkomstig van de Noord-Amerikaanse prairies brengt het immuunsysteem in betere staat van paraatheid. Ze bevordert de werking van de rechtstreeks celdodende “natural killer cells”, stimuleert de fagocyterende of “opetende” capaciteit van de macrofagen en versterkt de bindweefselbarrière tegen oprukkende kiemen. Ze kan hierdoor – vooral ingenomen in de maanden met een “r” in de naam – infecties helpen voorkomen of de duur en de ernst van een infecties afnemen.

Umckaloabo (Pelargonioum sidoides)

Pelargonium sidoides is een plant afkomstig uit Zuid-Afrika, die bij ons niet zo bekend is. En dat is jammer, want meer dan waarschijnlijk is de wortel van Pelargonium sidoides (Umckaloabo) één van de meest efficiënte kruidenremedies om in te zetten bij acute luchtwegeninfecties. Umckaloabo oefent zijn werking uit door een een antivirale, antibacteriële en slijmvliesbeschermende werking. In verband met dat laatste zien we dat bacteriën zich minder goed aan de slijmvliezen kunnen hechten en dat de functie van de trilharen wordt bevorderd. Op zeer overtuigende manier is in meta-analyses van klinische studies aangetoond dat umckaloabo de duur en de ernst vermindert van luchtwegeninfecties zoals rhinitis (neusverkoudheid), laryngitis (strottenhoofdontsteking), tonsillofaryngitis (amandelontsteking en keelpijn), bronchitis en sinusitis (neusbijholteontsteking).

Vlierbes (Sambucus nigra)

Op voorwaarde dat ze hoog genoeg is gedoseerd, voldoende anthocyanen (welbepaalde secundaire plantenstoffen) aanvoert en zeker niet wordt aangeboden in een suikerrijke siroop, is vlierbes hoogstwaarschijnlijk de meest efficiënte kruidenremedie bij griep. De beschermende werking van de vlierbes steunt vooral op het afremmen van hemagglutinine, een stof in de eiwitmantel van een virus, waarmee het zich hecht aan de gastheercel en binnendringt. In de een studie op patiënten met bevestigde influenza B-griep, werd bij 93 % van de met de vlierbessen behandelde groep een significante verbetering gezien binnen de 2 dagen, terwijl in de placebogroep bij 92 % pas na zes dagen een verbetering werd vastgesteld. In een tweede klinische studie op patiënten met bevestigde influenza A- of B-griep, was er een duidelijke verbetering in de vlierbessengroep na gemiddeld 3 à 4 dagen, tegenover 7 à 8 dagen in de placebogroep.

Gefermenteerde knoflook (Aged Garlic Extract)

De weerstandsverhogende werking van de zwavelcomponenten van knoflook tegen schimmels zoals candida, tegen virussen zoals herpes en het griepvirus en tegen protozoa zoals amoeben, wordt nog een stuk beter als knoflook een twintig maand durend rijpingsproces ondergaat. Van dergelijke gerijpte of gefermenteerde knoflook werd aangetoond dat ze zorgt voor een toename van de activiteit van de “natural killer cells” met 160 % en van de activiteit van de macrofagen met 110 à 290 %. Ook een betere verhouding T helper/supressor cellen verhoogt de kwaliteit van de immuniteit en wordt toegepast bij HIV-infecties.

Andere nuttige kruiden

- Astragalus (Astragalus membranaceus): Een nuttige immunomodulator of kruid dat de werking van het immuunsysteem verbetert. Is nuttig ter preventie van infecties zoals griep, doch niet geschikt voor de acute, koortsende fase van een griep.

- Kruiden die in de eerste plaatse weerstand van de slijmvliezen verhogen: Echte tijm (Thymus vulgaris), Salie (Salvia officinalis), Eucalyptus globulus en radiata.

- Pompelmoespittenextract, Grapefruitpittenextract: zijn rijk aan goed opneembare en weerstandsverhogende flavonoïden.

- Essentiële oliën (ookwel etherische oliën): bevatten niet het geheel van de inhoudsstoffen van een kruid, maar zijn bijzondere, meestal door destillatie verkregen geïsoleerde extracten uit kruiden. Op voorwaarde dat ze worden gebruikt op voorschrift van een aromatherapeut of volgens de voorschriften van een professionele gids, kunnen ze zeer goede diensten bewijzen. We denken hierbij vooral aan: Oregano (Oreganum compactum), de tijmoliën (Thymus vulgaris; chemotypes thymol, thujanol, carvacrol, linalol), tea tree (Melaleuca alternifolia), Ravintsara (Cinnmomum camphora CT cineol).

Essentiële olie

Niet te vergeten voedingsstoffen!

Hoezeer kruiden ook de immuniteit kunnen ondersteunen of stimuleren: als het lichaam ernstige tekorten vertoont aan bepaalde vitaminen en mineralen die essentieel zijn voor het afweervermogen, dan zullen deze kruiden hun doel niet of amper bereiken! Vandaar dat verschillende van bovengenoemde kruiden vaak gecombineerd worden of ondersteund worden door nutriënten. Daarvan zijn de belangrijkste voor het immuunsysteem zijn:

- Vitamine D3: deze vitamine is elementair voor de werking van zowel het aangeboren als het adaptief immuunsysteem, want alle witte bloedcellen vertonen er receptoren voor. Zo activeert vitamine D3 ook de zogenaamde “natural killer cells” die ziektekiemen aanvallen. Een goede bloedspiegel aan vitamine D draagt dus bij tot een gezonde afweer tegen onder meer winterse infecties en griep. Zo stelde een groot Amerikaans onderzoek vast dat personen met de laagste spiegel vitamine D in het bloed 40 % meer kans maakten op luchtwegeninfecties dan die met een hogere spiegel. Een andere studie toonde aan dat de extra inname van 1200 IU vitamine D per dag de kans op griep verminderde met 40 %, tot zelfs 72 % bij degenen met de laagste uitgangswaarden.

- Vitamine C: versterkt de bindweefselbarrière, die door virussen moet overwonnen worden en heeft rechtstreeks antivirale eigenschappen, waarbij de adhesie en de vermenigvuldiging van virussen wordt geremd. Verder stimuleert vitamine C de deling van B- en T- lymfocyten (witte bloedcellen), de productie van interferon door geïnfecteerde cellen, de fagocytaire activiteit van macrofagen en de productie van de complementfactor C3, dat op zijn beurt de B-cellen aanzet tot meer productie van antilichamen.

- Carotenoïden en vitamine A: in de celwanden van de slijmvliezen is vitamine A essentieel voor meer weerstand tegen het binnendringen van virussen. Ook speeksel, zweet en tranen hebben vitamine A nodig om een beschermende antibacteriële substantie te produceren. Verder verhoogt bètacaroteen door een invloed op de thymus het aantal actieve T-lymfocyten, waaronder de natural killer cells. Vitamine A is vooral van nut bij acute infecties.

- Selenium: verhoogt de hoeveelheid T-lymfocyten en stimuleert de natural killer cells in hun activiteit, waarbij onder meer vreemde indringers beter herkend en vernietigd worden. Bevordert ook de aanmaak van antilichamen door de B-lymfocyten en is een belangrijke cofactor in glutathionperoxidase, het levensbelangrijke antioxidante enzym, dat ook mee de activiteit van de T-cellen bepaalt en dat essentieel is voor het fagocyterend vermogen van de macrofagen. Kies zeker voor een gecheleerde, organische vorm van selenium, zoals seleniumgist.

- Zink: is essentieel voor een goede functie van de thymusklier, die een centrale rol vervult in de immuniteit. Zink bevordert ook (samen met selenium) de uitrijping van de T-cellen in de thymus en verbetert de functie van deze immuuncellen. Door zink kunnen macrofagen beter vreemde indringers, dode cellen en celdebris opruimen. Kies voor een gecheleerde vorm zoals zinkbisglycinaat of zinkmethionine.